Występuje w Eurazji i krajach podzwrotnikowych. Roślina spotykana w liściastych lasach, na zboczach pagórków i w zaroślach. Często sadzona w parkach i ogrodach jako zimozielona roślina ozdobna. Jest płożącą się rośliną, krzewinką, która doskonale zadarnia glebę. Wytwarza cienkie, pełzające i zakorzeniające się w podłożu łodygi (dorastają do 50 cm długości), oraz pędy kwiatowe, które są wzniesione do wysokości 15 cm. Liście ma nagie, skórzaste, zimotrwałe, naprzeciwległe, jajowatoeliptyczne, wielkości 2-4 cm, krótkoogonkowe, barwy ciemnozielonej. Kwitnie wiosną od marca do końca maja i powtórnie w sierpniu. Kwiaty są pojedyncze, promieniste, wyrastające z kątów liści, osadzone na długich szypułkach. Korona kwiatowa niebieska lub jasnofioletowa, osiąga 2 - 2,5 cm długości, jest lejkowata u dołu następnie kielich przechodzi w pięć płasko rozpostartych płatków.

Istnieje wiele odmian ogrodowych barwinka o różnych kolorach kwiatów. Owocem jest podwójny, skórzasty mieszek. Barwinek od starożytności uchodził za roślinę magiczną; jest rośliną trującą, choć jego ziele jest uznawane za surowiec leczniczy. Na stanowiskach naturalnych podlega ścisłej ochronie prawnej. Vinca wywodzi się z łacińskiego vincio - wiążę, oplatam lub vinco - zwyciężam, pokonuję, minor znaczy mniejszy (znany jest też barwinek większy, czyli Vinca major). Ma niewygórowane wymagania glebowe - może rosnąć na każdej glebie, chociaż lubi wilgoć. Najlepiej rośnie na glebach próchnicznych, dość żyznych i świeżych glebach kompostowych, w miejscach zacienionych, choć może również w pełnym słońcu.

Jest to doskonała roślina zadarniająca, odporna na niekorzystne warunki klimatyczne i mrozoodporna. Łatwo się rozmnaża przez podział starszych roślin (od kwietnia do czerwca) oraz przez sadzonkowanie w końcu lata. Jest chętnie uprawiana jako roślina ozdobna używana do nasadzeń grupowych w ogrodach, parkach i na cmentarzach. W Polsce spotyka się dwa gatunki: krajowy, niegdyś powszechny w lasach i zaroślach, obecnie wyniszczony Vinca minor oraz Vinca major uprawiany jako roślina ozdobna.

Vinca major (barwinek większy) – jest bardzo podobny do poprzedniego gatunku, choć jest bardziej okazały. Jego liście i kwiaty są o 40% większe, a wzrost wolniejszy. W uprawie spotyka się głównie Vinca major cv. Aureovariegata - o żółtopstrych liściach.